BIDEO HONETAN ENERGIA ZER DEN AZALTZEN DA ERA ULERGARRI BATEAN (DISNEY-k egindakoa):
ENERGIA ZER DA?
Energiaren definizio bat hau izan daiteke: energia => objektu edo gorputzen egoera eraldatzeko gaitasuna eta ahalmena da. Egoera aldaketa hauen adibideak izan daitezke honako hauek: gorputz baten kokapen espazialaren aldaketa ( higidura ), gorputz baten deformazioa, tenperatura aldaketa, izaera kimikoaren aldaketa,...
NONDIK DATOR ENERGIA?
Materia eta energia Big-bang prozesuaren ondorioz sortu ziren, zera Unibertsoaren hasierako momentuetan. “Energia ez da sortzen, ezta deuseztatzen ere, transformatu baizik.” Lurra planetaren Atmosferan, Hidrosferan eta Biosferan ari den energia nondik dator ? Energia gehiena Eguzki-tik dator eta zati txiki bat Lurbarnetik dator. Eguzkian fusio-nuklearra izeneko prozesuaren bidez atomoetan dagoen energia nuklearra etengabe energia elektromagnetikoa eraldatzen da eta hau da Lurrera iristen dena.
ENERGIAREN EZAUGARRIAK: Metatu daiteke (behar denean erabiltzeko, esaterako bateria batean , pila batean, ur deposito batean ...
Garraia daiteke ( elektrizitatea kable elektrikoen bidez, argia zuntz optikoaren bidez,
energia motak aldatu egin daitezke (adibidez: energia elektrikoa energia mekanikoa bihur daiteke);
Transferitu egin dezakegu gorputz batetik beste batera
Kontserbatu egiten da ( energia erabiltzean ez da gastatzen , eraldatzen da) --> Energiaren kontserbazio-printzipioa
ENERGIA MOTAK:
1.- Energia mekanikoa: Gorputzaren masa, kokapena eta/edo mugimenduarekin erlazionatuta dagoena. Energia mekanikoa bi energia desberdinetan bana daiteke.
Energia potentzial grabitatorioa:Masa eta kokapen espazialarekin erlazionatuta dago. Lurrazaletik altuera batera egoteagatik gorputzek duten energia mota da. Adibidez urtegi batean metatutako urak daukan energia turbinak mugitzeko.
Energia zinetikoa: Masa eta mugimenduarekin (abiadura) erlazionatuta. Energia hau gorputzek mugitzean lortzen dutena da. Energia hau garbi agertzen da, adibidez, kotxe batek istripua edukitzen duenean.
2.- Energia elektrikoa: karga elektriko dute partikulen mugimenduak sorturiko energia da
( elektroien fluxua= korronte elektrikoa )
3.- Energia nuklearra: Energia hau nukleo atomikoetan eman daitekeen erreakzio nuklearretatik dator.
Nukleoak zatitzen (fisioa) edo batzen (fusioa) direnean sortzen da. Horrelakoetan, nukleoen masaren parte
4.- Energia termikoa: Gorputz batek, bere bolumen, presioa eta egoera fisikoa direla eta duen energia bere partikulen mugimenduagatik. Energia hau "barne energia" bezala ere adierazten da maiz.
5.- Energia kimikoa: naturako konposatu guztiek dutena da, barneko loturen energiaren kausaz. Bai materia bizigabean eta bai materia bizidunean gertatzen diren erreakzio kimikoetan agertzen da, hau da, naturako substantzia guztiek duten energia mota hau atomoak biltzeko indarraren ondorioz.
6.- Energia elektromagnetikoa: uhin elektromagnetikoek daramaten energia da.
7.- Beroa: gorputz batetik tenperatura desberdina duen beste batera transferitzen den energia
Etengabe berritzen diren energia-iturriak dira. Haien jatorri nagusia Eguzkiaren energiaren fluxu jarraitua da. Hauek dira energia-iturri berriztagarriak: Eguzkia; haizea; ibaien, olatuen eta itsasoetako nahiz ozeanoetako mareen mugimendua; Lurraren barne-beroa; eta biomasa.
Gizakiaren denbora-eskalan berritzen ez diren energia-iturriak dira. Lurrean dute jatorria, eta oso prozesu geologiko geldoen bidez eratzen dira; milioika urtean, alegia. Egun, oso erreserba mugatuak ditugu eta azkar kontsumitzen ari gara; beraz, agortu egingo dira.
Honako hauek dira energia-iturri berriztaezinak: ikatza, petrolioa, gas naturala eta uranioa.
IKATZA
Ikatza aspaldi hasi zen eratzen. Duela milioika urte, landare-hondakinen kantitate handiak lurperatuta geratu ziren sakonera gutxiko eremuetan –hala nola, zingiretan eta aintziretan–, harea-masa handien eta harrien azpian.
Pilatutako landare-hondakin horiek, zenbait presio- eta tenperatura- baldintzatan, ikatz bihurtuz joan dira, milioika urtean zehar.
PETROLIOA
Egungo energia-iturririk erabiliena da. Ikatza baino erregai hobea da, bero-ahalmen handiagoa duelako.
Duela milioika urte sortu zen, itsas hondoan itsas mikroorganismoak (planktona) metatzean. Mikroorganismo horiek petrolio bihurtu ziren, ondoz ondoko buztin- eta kareharri-geruzen azpian, eta zenbait presio eta tenperatura-baldintzatan.
Petrolioa gordin ateratzen da, eta erabili ahal izateko, fintze-prozesu bat egin behar zaio.
Prozesu hori destilazio zatikatua da, eta horretan, gas-produktuak (metanoa, butanoa, etab.), produktu likidoak (gasolina, fuel-olioa, kerosenoak, etab.) eta solidoak (mundrunak, betuna, etab.) lortzen dira.
Honako hauek dira energia-iturri berriztaezinak: ikatza, petrolioa, gas naturala eta uranioa.
BIDEO HONETAN ENERGIA ZER DEN AZALTZEN DA ERA ULERGARRI BATEAN (DISNEY-k egindakoa):
ENERGIA ZER DA?
Energiaren definizio bat hau izan daiteke:
energia => objektu edo gorputzen egoera eraldatzeko gaitasuna eta ahalmena da.
Egoera aldaketa hauen adibideak izan daitezke honako hauek: gorputz baten kokapen espazialaren aldaketa ( higidura ),
gorputz baten deformazioa, tenperatura aldaketa, izaera kimikoaren aldaketa,...
NONDIK DATOR ENERGIA?
Materia eta energia Big-bang prozesuaren ondorioz sortu ziren, zera Unibertsoaren hasierako momentuetan. “Energia ez da sortzen, ezta deuseztatzen ere, transformatu baizik.”
Lurra planetaren Atmosferan, Hidrosferan eta Biosferan ari den energia nondik dator ? Energia gehiena Eguzki-tik dator eta zati txiki bat Lurbarnetik dator.
Eguzkian fusio-nuklearra izeneko prozesuaren bidez atomoetan dagoen energia nuklearra etengabe energia elektromagnetikoa eraldatzen da eta hau da Lurrera iristen dena.
ENERGIAREN EZAUGARRIAK:
Metatu daiteke (behar denean erabiltzeko, esaterako bateria batean , pila batean, ur deposito batean ...
Garraia daiteke ( elektrizitatea kable elektrikoen bidez, argia zuntz optikoaren bidez,
energia motak aldatu egin daitezke (adibidez: energia elektrikoa energia mekanikoa bihur daiteke);
Transferitu egin dezakegu gorputz batetik beste batera
Kontserbatu egiten da ( energia erabiltzean ez da gastatzen , eraldatzen da) --> Energiaren kontserbazio-printzipioa
ENERGIA MOTAK:
2.- Energia elektrikoa: karga elektriko dute partikulen mugimenduak sorturiko energia da
( elektroien fluxua= korronte elektrikoa )
3.- Energia nuklearra: Energia hau nukleo atomikoetan eman daitekeen erreakzio nuklearretatik dator.
Nukleoak zatitzen (fisioa) edo batzen (fusioa) direnean sortzen da. Horrelakoetan, nukleoen masaren parte
bat energia bihurtzen da.
4.- Energia termikoa: Gorputz batek, bere bolumen, presioa eta egoera fisikoa direla eta duen energia bere
partikulen mugimenduagatik. Energia hau "barne energia" bezala ere adierazten da maiz.
5.- Energia kimikoa: naturako konposatu guztiek dutena da, barneko loturen energiaren kausaz. Bai materia
bizigabean eta bai materia bizidunean gertatzen diren erreakzio kimikoetan agertzen da, hau da, naturako
substantzia guztiek duten energia mota hau atomoak biltzeko indarraren ondorioz.
6.- Energia elektromagnetikoa: uhin elektromagnetikoek daramaten energia da.
7.- Beroa: gorputz batetik tenperatura desberdina duen beste batera transferitzen den energia
BEHEKO AURKEZPENEA AURREKOAREN LABURPEN ONA DUZU:
ORAIN, ENERGIA ITURRIAK AZTERTUKO DITUGU: BERRIZTAGARRIAK eta BERRIZTAEZINAK.
ENERGIA BERRIZTAGARRI HAUEK DITUZU:
Etengabe berritzen diren energia-iturriak dira. Haien jatorri nagusia Eguzkiaren energiaren fluxu jarraitua da.
Hauek dira energia-iturri berriztagarriak: Eguzkia; haizea; ibaien, olatuen eta itsasoetako nahiz ozeanoetako mareen mugimendua; Lurraren barne-beroa; eta biomasa.
EGIN JOLAS HAU ETA EGIAZTATU IKASI DUZUNA!
ETA KLIKATZEN BADUZU HEMEN BESTE ARIKETA BAT EGIN AHAL IZANGO DUZU, FROGATU!
ENERGIA BERRIZTAEZINA HAUEK DITUZU:
Gizakiaren denbora-eskalan berritzen ez diren energia-iturriak dira. Lurrean dute jatorria, eta oso prozesu geologiko geldoen bidez eratzen dira; milioika urtean, alegia. Egun, oso erreserba mugatuak ditugu eta azkar kontsumitzen ari gara; beraz, agortu egingo dira.
Honako hauek dira energia-iturri berriztaezinak: ikatza, petrolioa, gas naturala eta uranioa.
IKATZA
Ikatza aspaldi hasi zen eratzen. Duela milioika urte, landare-hondakinen kantitate handiak lurperatuta geratu ziren sakonera gutxiko eremuetan –hala nola, zingiretan eta aintziretan–, harea-masa handien eta harrien azpian.
Pilatutako landare-hondakin horiek, zenbait presio- eta tenperatura- baldintzatan, ikatz bihurtuz joan dira, milioika urtean zehar.
PETROLIOA
Egungo energia-iturririk erabiliena da. Ikatza baino erregai hobea da, bero-ahalmen handiagoa duelako.
Duela milioika urte sortu zen, itsas hondoan itsas mikroorganismoak (planktona) metatzean.
Mikroorganismo horiek petrolio bihurtu ziren, ondoz ondoko buztin- eta kareharri-geruzen azpian, eta zenbait presio eta tenperatura-baldintzatan.
Petrolioa gordin ateratzen da, eta erabili ahal izateko, fintze-prozesu bat egin behar zaio.
Prozesu hori destilazio zatikatua da, eta horretan, gas-produktuak (metanoa, butanoa, etab.), produktu likidoak (gasolina, fuel-olioa, kerosenoak, etab.) eta solidoak (mundrunak, betuna, etab.) lortzen dira.
Honako hauek dira energia-iturri berriztaezinak: ikatza, petrolioa, gas naturala eta uranioa.
KLIKATZEN BADUZU HEMEN ENERGIA ITURRIEI BURUZKO ARIKETAK IZANGO DITUZU (Gaztelaniaz)
ARGIA
Zer dakizu argiari buruz? Klikatu irudian eta egiaztatu. Gaztelaniaz egon arren, oso ondo dago.
NOLA HEDATZEN DA ARGIA: GORPUTZ GARDENAK, ZEHARRARGIAK ETA OPAKUAK:
HEMEN KLIKATU ETA EUSKARAZ IZANGO DUZU!!!
ARGIAREN DISPERTSIOA, ISLAPENA ETA ERREFRAKZIOA:
HURRENGO AURKEZPENAREKIN BIRPASATU AHAL DUZU ARGIARI BURUZ LANDU DUGUNA: